Dựng một góc học tập trong Obsidian

Đọc sách PDF, nghe audio, hỏi AI và ghi chú trong cùng một cửa sổ.

Chuyện bắt đầu từ một cơn bực rất nhỏ.

Mình mở mấy file PDF sách tiếng Anh, toàn cuốn trình bày rất đẹp, có màu sắc chứ không phải đen trắng. Ngặt nỗi mấy app đọc PDF phổ biến tải trên Microsoft Store cứ dăm ba phút lại nhảy một cái pop-up quảng cáo. Vừa rối mắt, vừa cắt ngang đúng lúc đang tập trung.

Thế là mình đi lùng lại các công cụ đọc PDF chạy dưới máy. Yêu cầu đơn giản thôi: gọn nhẹ, miễn phí, sạch quảng cáo, xem mượt.

Tìm được hai cái tên. Rồi trong lúc loay hoay, mình phát hiện ra một thứ còn hợp với việc học hơn cả hai cái đó, mà nó đã nằm sẵn trong máy mình suốt nửa năm.

Bài này kể lại cả hành trình, và quan trọng hơn là hướng dẫn từng bước để bạn dựng lại được.

Phần 1: Hai công cụ đọc PDF sạch quảng cáo

Nếu bạn chỉ cần một app đọc PDF tử tế, dừng ở phần này là đủ.

1. SumatraPDF: siêu nhẹ, mở tức thì, xem hai trang như sách in

Dành cho ai chỉ cần mở file ra đọc, không chỉnh sửa gì rườm rà.

• Dung lượng chỉ vài MB, mã nguồn mở, bấm là mở file dưới một giây.

• Bấm Ctrl + 8 để vào Book View, hai trang song song đúng chuẩn dàn trang sách in. Nếu chỉ muốn ghép đôi trang đơn thuần thì Ctrl + 7.

• Đọc đêm đỡ mỏi mắt thì đảo màu nền: bấm Shift + i với bản 3.6 trở lên, hoặc bấm i nếu bạn đang dùng bản 3.5.2 trở về trước.

Hợp với: người thích tối giản, đọc tài liệu dài cần tập trung, máy yếu.

2. PDFgear: tất cả trong một, có sẵn trợ lý AI

Ban đầu mình khá bất ngờ vì giao diện xịn ngang các phần mềm trả phí mà lại miễn phí hoàn toàn, không chèn một dòng quảng cáo nào.

• Xem, highlight, ghi chú, cắt ghép file PDF đều mượt.

• Có AI chatbot ngay trong app: đang đọc gặp đoạn khó hiểu hoặc muốn tóm tắt nhanh một chương thì hỏi trực tiếp.

• Vì sao xịn vậy mà miễn phí? Họ là người đến sau trong thị trường PDF nên cho dùng free để phủ thương hiệu, và lớn dần bằng nội dung thay vì đốt tiền chạy quảng cáo. Phía họ nói rõ sẽ giữ phần lớn tính năng miễn phí, chỉ thu phí ở một số tính năng nâng cao chạy trên cloud, đặc biệt là nhóm AI.

Hợp với: người cần vừa đọc vừa xử lý file.

Phần 2: Rồi mình nhận ra mình đang bỏ phí một thứ

Dùng Obsidian cả nửa năm nay mà không để ý là nó xem được luôn file PDF, không pop-up, không mất phí, kèm theo một ngàn lẻ một thứ hữu ích đi cùng mà mình chẳng tận dụng.

Nhưng thứ làm mình đổi hẳn cách học không phải chuyện Obsidian mở được PDF. Cái đó thì nhiều app làm được.

Thứ làm mình đổi là: mọi thứ cần cho một buổi học đều nằm trong đúng một cửa sổ.

Trước đó một buổi học của mình trông như thế này: một cửa sổ mở sách, một cửa sổ phát video bài giảng, một tab trình duyệt hỏi AI, một app ghi chú. Bốn cửa sổ, và cả buổi cứ Alt + Tab qua lại. Mỗi lần chuyển là một lần đứt mạch, quay lại phải mất mấy giây tìm xem nãy mình đang đọc tới đâu. Nhân với vài chục lần một buổi thì mất khá nhiều.

Giờ thì bốn thứ đó nằm cạnh nhau, không chồng lên nhau, không phải tìm lại lần nào.

Phần 3: Dựng góc học tập, sáu bước

Phần này làm một lần, dùng mãi.

Bước 1: Cho Obsidian nhìn thấy tài liệu của bạn

Đây là chỗ nhiều người tắc ngay từ đầu nên nói trước.

Obsidian chỉ mở được file nằm bên trong vault. Vault chỉ là một thư mục trên máy mà bạn chỉ định cho Obsidian quản lý. File PDF nằm ở Downloads hay Desktop sẽ không mở được, kể cả khi bạn kéo thả vào.

Nhiều người nghe vậy là đi copy từng file vào vault. Không cần khổ thế.

Cách gọn hơn: gom toàn bộ tài liệu và ghi chú của bạn vào chung một thư mục lớn, rồi mở Obsidian, chọn Open folder as vault và trỏ vào đúng thư mục đó. Xong. Từ giờ mọi thứ nằm trong đó đều hiện ra ở cây thư mục bên trái, click là mở.

Nếu bạn đang có sẵn một thư mục kiểu "Tài liệu" hay "Học tập" trên máy, cứ lấy luôn thư mục đó làm vault, không phải dựng lại từ đầu.

Bước 2: Chia đôi màn hình

Mở file PDF lên, rồi làm một trong hai cách:

• Kéo tab của file sang mép phải màn hình cho tới khi thấy vùng xanh gợi ý, rồi thả.

• Hoặc chuột phải vào tab, chọn Split right (chia sang phải) hay Split down (chia xuống dưới).

Kéo thanh ngăn giữa hai khung để chỉnh to nhỏ theo ý. Sách nên để rộng hơn.

Bước 3: Thêm tab audio hoặc video của bài học

Nếu lesson có file nghe hoặc video, để file đó chung trong thư mục vault rồi mở như một tab bên cạnh. Obsidian phát trực tiếp trong app, không cần mở trình phát ngoài.

Ai học ngoại ngữ sẽ thấy khác biệt ngay: trang sách và file nghe nằm cạnh nhau, tua lại một câu không phải rời mắt khỏi trang.

Bước 4: Thêm một tab AI để hỏi đáp

Có hai cách, chọn một.

Cách 1, dễ nhất, không cần cài gì thêm. Obsidian có sẵn một tính năng lõi tên Web viewer nhưng mặc định tắt. Vào Settings (Cài đặt) → Core plugins (Tính năng lõi) → tìm Web viewer và bật lên. Sau đó mở Command palette bằng Ctrl + P, gõ "Web viewer", chọn lệnh mở, rồi nhập địa chỉ ChatGPT vào. Bạn có một trình duyệt thật nằm gọn trong một tab Obsidian.

Lần đầu sẽ phải đăng nhập lại vì đây là phiên riêng, không dùng chung với trình duyệt bên ngoài.

Cách 2, cách mình đang dùng. Thay vì mở một trang web, bạn cho hẳn AI chạy bên trong Obsidian dưới dạng plugin. Khác biệt lớn nhất: AI đọc được luôn các note trong vault của bạn, nên hỏi về đúng tài liệu đang mở chứ không phải copy paste qua lại.

Chọn plugin theo tài khoản AI bạn đang có:

• Dùng Claude Code, cài plugin theo link này: obsidian://show-plugin?id=realclaudian

• Dùng Codex (ChatGPT), cài plugin theo link này: obsidian://show-plugin?id=agent-client

Dán link vào trình duyệt, nó sẽ mở thẳng trang cài plugin trong Obsidian. Cài xong thì làm theo hướng dẫn của chính plugin để kết nối với gói subscription của bạn.

Nói trước cho rõ: cách 2 cần bạn đang trả tiền cho Claude Code hoặc ChatGPT. Chưa có thì dùng cách 1, vẫn đủ dùng để hỏi đáp trong lúc đọc.

Bước 5: Tab ghi chú, và mẹo đáng giá nhất của cả bài

Mở thêm một tab nữa, tạo một note mới cho lesson đang học. Đây là việc Obsidian vốn sinh ra để làm nên khỏi bàn nhiều.

Nhưng có một thứ ít người biết, và nó là lý do mình bỏ hẳn các app đọc PDF khác:

Ghi chú của bạn có thể link ngược về đúng trang sách.

Trong note, viết theo dạng: tên-file.pdf > page=42

Click vào là nhảy thẳng tới trang 42 của cuốn sách đó.

Còn muốn chính xác tới từng đoạn thì bôi đen đoạn văn trong PDF, chuột phải, chọn Copy link to selection. Obsidian tạo sẵn một link tới đúng đoạn vừa bôi, dán vào note là xong.

Ba tháng sau đọc lại ghi chú, bạn không phải tự hỏi "câu này mình chép từ đâu ra". Click một cái là về đúng chỗ.

Nói cho công bằng: Obsidian không ghi highlight vào bên trong file PDF. Nếu bạn cần một cuốn PDF được tô màu để gửi cho người khác thì dùng PDFgear ở phần 1. Obsidian đi theo hướng khác, nó giữ ghi chú tách khỏi sách và nối lại bằng link.

Bước 6: Lưu lại bố cục để lần sau khỏi dựng lại

Bước này biến một lần sắp xếp thành một thói quen, và cũng là bước nhiều người bỏ qua nhất.

Obsidian có tính năng lõi tên Workspaces, cũng mặc định tắt. Bật ở Settings → Core plugins → Workspaces.

Bật xong, sắp xếp bố cục vừa ý, rồi mở Ctrl + P, gõ "Workspaces", chọn lệnh lưu bố cục hiện tại và đặt tên, ví dụ "Học tiếng Anh".

Từ lần sau, mở Obsidian lên, gọi lại bố cục đó là bốn khung về đúng vị trí cũ. Không phải kéo thả lại lần nào nữa.

Bạn có thể lưu nhiều bố cục khác nhau: một cho học ngoại ngữ, một cho đọc tài liệu công việc, một cho viết lách.

Phần 4: Chọn công cụ nào cho việc gì

Không phải lúc nào Obsidian cũng là câu trả lời.

• Chỉ cần mở file đọc thật nhanh, máy yếu: SumatraPDF.

• Cần highlight và ghi chú thẳng vào file PDF để gửi đi: PDFgear.

• Học một khoá dài, có sách, có audio, cần ghi chú tích luỹ theo thời gian: Obsidian.

Cá nhân mình dùng cả ba, tuỳ việc. SumatraPDF để liếc nhanh một file, PDFgear khi cần xử lý file, còn Obsidian cho những thứ mình học nghiêm túc và muốn giữ lại lâu dài.

Kết

Nhìn lại thì cái mình tìm được không phải một mẹo phần mềm. Nó là một cái bàn học.

Trước đây mỗi lần ngồi vào học là một lần dọn bàn: mở lại từng cửa sổ, tìm lại chỗ đang đọc, đăng nhập lại chỗ nọ chỗ kia. Mất mười lăm phút chỉ để bắt đầu. Mà mười lăm phút đó đủ dài để một người đang mệt đổi ý và đi làm việc khác.

Giờ mở máy lên, gọi bố cục ra, mọi thứ đã ở đúng chỗ của nó. Không còn cái cớ nào để trì hoãn nữa.

Follow Chinh để đọc thêm các chia sẻ thực chiến!